English العربية
دانشگاه عدالت
خانه
1397/01/26
بيست و هشتم رجب سالگرد ارتحال فقيه عاليقدر آيت العظمي سيد محمد كاظم طباطبائي يزدي بيست و هشتم رجب سالگرد ارتحال فقيه عاليقدر آيت العظمي سيد محمد كاظم طباطبائي يزدي
نام كامل سيد محمدكاظم طباطبائي يزدي
لقب صاحب عروه
زادگاه يزد ايران

محل تحصيل يزد، مشهد، اصفهان، نجف
محل زندگي نجف
محل مرگ 28 رجب 1337 (قمري) نجف، عراق
مدفن حرم علي بن ابي‌طالب
اطلاعات آموزشي
شاگردان سيد حسين طباطبايي بروجردي
سيد حسين طباطبايي قمي
سيد محمدتقي خوانساري
سيد احمد خوانساري
محمدرضا تنكابني
ميرزا محمود حسيني زنجاني
ملا محمدتقي محمدياري زنجاني
محمد حسن عالم نجف آبادي
آقابزرگ تهراني
و …
تاليفات العروة الوثقي، الحاشية علي المكاسب، بستان راز و گلستان نياز و…
فعاليت‌هاي اجتماعي مرجعيت شيعه
 
عيار فقاهت
سيد مرتضى تقوى
عروة الوثقى يكى از برجسته‏ترين كتب فتوايى فقه شيعه و بى ترديد تأثير گذارترين متن فقهى تفريعى در يكصد و بيست سال اخير است. اقبال فقهاى هم عصر مؤلف و فقهاى متأخر از وى تا امروز به اين كتاب فتوايى را در مورد هيچ اثر مشابهى نمى‏توان يافت. كمتر فقيهى را در قرن گذشته و حاضر مى‏توان نشان داد كه فتوا نگارى خود را با حاشيه بر عروه آغاز نكرده باشد، انبوه حواشى منتشر شده و منتشر نشده بر عروه گواه اين مدعاست. گويى عيار فقاهت را در دوران اخير با معيار عروه مى‏سنجند و تعليقه نويسى بر عروه دليل اثبات فقاهت و اعلان ورود به جرگه صاحبان فتواست. جايگاه عروة الوثقى در محافل فقهى به محوريت در فتوا محدود نماند، بلكه اين كتاب علاوه بر آن در عرصه تحقيق و تأليف وتدريس نيز محوريت دارد. مستمسك العروة،(1) مدارك العروة(2) ، شرح العروة(3) ، مستند العروة(4)، بخشى از آثار ماندگار فقهى دوران معاصر است كه همه بر محور كتاب عروة الوثقى
________________________________________
(1) مستمسك العروة الوثقى، سيد محسن طباطبايى حكيم.
(2) مدارك العروة الوثقى، شيخ على پناه اشتهاردى .
(3) شرح العروة الوثقى، تقرير درس فقه سيد ابوالقاسم موسوى خويى .
(4) مستند العروة الوثقى، تقرير درس فقه سيد ابوالقاسم موسوى خويى . 
نگاشته شده است. تدريس خارج فقه در حوزه‏هاى علميه نيز در اغلب ابوابى كه در عروه وجود دارد بر محور اين كتاب جريان دارد.
جاى اين سؤال است كه چنين اقبالى چرا؟ اقبال و ادبار فقها نسبت به يك متن فقهى امرى صرفاً ذوقى و بى ضابطه نيست، حتى شهرت و عظمت صاحب متن نيز تأثير چندانى در اقبال به آن ندارد و يا مانع از اعراض از آن نخواهد بود، بلكه خود متن بايد واجد اوصاف و ويژگيهايى باشد كه ذهن خلاّق و نگاه حساس ديگر فقها رابه خود جذب
كند. قطعاً صيت شهرت و آوازه عظمت علمى فقيهى چون شيخ مرتضى انصارى به عنوان مؤسس مكتب فقهى متأخر كه بزرگانى چون ميرزاى شيرازى و سيد يزدى و آخوند خراسانى از پرورش يافتگان آنند بسيار گسترده‏تر از شهرت و جايگاه علمى فقيهى چون صاحب عروه است، ولى با اين همه، اولاً شيخ انصارى كتاب فتوايى مستقلى ننوشته است و ثانياً آثار فتوايى گرد آورى شده از او مانند صراة النجاة و سراج العباد بر خلاف دو اثر بى همتاى او ـ مكاسب و رسائل ـ در شرح و تعليقه مورد اقبال قرار نگرفت. همچنين آثار فتوايى ميرزاى شيرازى ـ كه البته آثار تأليفى نيست، بلكه گرد آورى فتاواى اوست ـ مانند «مجموعه فتاوا» به عربى و «منهج النجاة» به فارسى نيز چندان اقبالى نيافتند. آثار فتوايى آخوند خراسانى فقيه بزرگ هم عصر و همطراز صاحب عروه نيز هيچگاه به جايگاهى در خورشأن و شهرت علمى آخوند خراسانى نرسيدند. علت عدم اقبال و عدم توفيق اين آثار فتوايى را بايد در خود اين آثار جستجو كرد و گرنه شهرت و وجاهت علمى صاحبان آنها بى نياز از شرح است.
اما در اين ميان كتاب فتوايى عروة الوثقى به گونه‏اى متفاوت از ديگر كتب مشابه «چون ستاره‏اى بدرخشيد و ماه مجلس شد». راز اوج‏گيرى و قله نشينى اين كتاب و امتياز آن بر آثار مشابه و سيطره تاكنون بى بديل آن بر عرف فتوانگارى و محوريت يافتن آن چون متنى متين براى تعليقه و تحشيه و تحقيق و تدريس در ذات خود اين كتاب و كيفيت تدوين و قوت تأليف و گستردگى تفريع و لسان بى تعقيد آن و نيز البته ذهن تيزبين و انديشه دقيق نويسنده آن است.
________________________________________
شرح راز شهرت و ماندگارى عروة الوثقى در اين مجال اندك نگنجد و به تفصيلى فراتر از اين مقال كوتاه نياز دارد. در اين فرصت اندك، تنها به رؤس برخى از شاخصه‏هايى كه اين كتاب را از آثار مشابه متمايز كرده و به مثابه متنى محورى در عرصه فتوا در آورده است، اشاره مى‏شود:
1. تأليف مستقل در فتوا: عروة الوثقى بر خلاف آثار فتوايى عصر خود كه اغلب گرد آورى فتاواى پراكنده فقيهى توسط شخص يا اشخاصى غير از خود صاحب فتوا بوده است، اثر تأليفى خود صاحب عروه بوده و از اين رو از تدوين و سازماندهى مناسب يك اثر تأليفى و دقت در استخدام عبارات برخوردار است. در تمام دوران فقهى متأخر منتهى به عصر صاحب عروه هيچ تأليف مستقلى در فقه فتوايى ديده نمى‏شود. كتب فتوايى كه از بزرگانى چن شيخ انصارى، ميرزا حبيب اللّه‏ رشتى، شيخ الشريعه اصفهانى، ميرزاى شيرازى، آخوند خراسانى انتشار يافته است هيچ يك اثر قلم خود اين بزرگان نبوده است و فقط گردآورى فتواها و جواب استفتائات پراكنده‏اى بوده است كه به شيوه‏اى نه چندان منظم و مدوّن از سوى برخى از اصحاب آنان نگاشته شده ولى پس از تأييد منتشر شده است. حتى فقيه بزرگى چون ميرزاى قمى كه خود اقدام به گرد آورى و انتشار فتواى خود كرده است فرصت تدوين و تبويب و انتظام آنها را نيافت ولذا به درستى نام آن را «جامع الشتات» گذاشت. شايد با ملاحظه خلأ وجود يك متن فتوايى مدوّن و سازمان يافته، سيد يزدى را بر آن داشت تا با تأليف كتاب مستقل و مدوّنى در فتوا اين خلأ را پركند.
2. جامعيت فروع: اگر چه جاى برخى از ابواب فقهى در عروه خالى است و اصل كتاب فقط مشتمل بر ابواب: تقليد، طهارت، صلاة، صوم، اعتكاف، زكات، خمس، حج، اجاره، مضاربه، مزارعه، مساقات، ضمان، حواله، نكاح، وصيت است و صاحب عروه به هر علت به ابوابى مانند حدود و قصاص و ديات و طلاق و ارث نپرداخته است و در تكمله‏اى به نام «ملحقات العروة» كه بعدها منتشر شد برخى از ابواب فقهى از جمله، ربا، وكالت، هبه، وقف، عِدَد، قضاء تدارك شده است،
________________________________________
اما هر بابى كه مطرح شده جامعيت كامل تفريعى بى نظيرى دارد و به همه فروع و فروض متصور در هر مسئله به غايت پرداخته شده است. وسعت تفريعى مسائل عروه تا به حدى است كه حتى فروض نادر الوقوع نيز از ذهن خلاق نويسنده مغفول نمانده است و بعضاً كثرت اين گونه فروض مورد تعريض برخى از محشّيان
قرار گرفته است.
3. نشر محكم و روان: فقه فتوايى، نثر متناسب خود را مى‏طلبد. عبارات فتوا گنجايش تفصيل و استدلال را ندارد و معانى بسيار بايد در الفاظ اندك گنجانده شود، از اين رو الفاظ بايد گزيده و سنجيده انتخاب شوند، از سويى ديگر همين الفاظ اندك بايد با دقت كامل به همه، جوانب مسئله و نيز به مبانى ومستندات فتوا نكته سنجانه نظر داشته باشد تا جامعيت آن آسيب نبيند، و از ديگر سو لازم است همين الفاظ محدود و جامع و دقيق به گونه‏اى تركيب عبارت فتوا را بسازند كه مقصود آن را با وضوح كامل و بدون ابهام و تعقيد بيان كنند تا مكلف در مقام عمل به فتوا دچار تحير و سردرگمى نشود. به جرأت مى‏توان گفت اكثر عبارات عروه واجد چنين اوصافى است. در ميان متون فتوايى گذشته، كتابهايى مانند شرايع و تبصره نيز از چنين نثر فنى برخوردارند و شايد به همين سبب مورد اقبال فقهاى بعد قرار گرفته و محور صدها شرح و تعليقه شده‏اند. البته مزيت عروه بر كتابهاى فتوايى نظير شرايع و تبصره در گسترش فروع و جامعيت تفريعى آن است. سامان يافتن فتاواى مندرج در عروة الوثقى در قالب چنين نثر فنى فتوايى به اين كتاب قابليت دوگانه‏اى بخشيده است كه هم در سطح يك رساله عمليه مورد استفاده بوده و هم در سطح يك متن محكم علمى مورد تحقيق و تدريس قرار گرفته است.
4. احاطه فقهى نويسنده: هر سه شاخصه گذشته به نحوى مربوط به قالب كتاب عروه بود، اما محتواى غنى اين كتاب مرهون احاطه و تسلط كم نظير فقهى نويسنده آن است. صرف نظر از آثار استدلالى سيد يزدى مانند حاشيه مكاسب، تأمل در دقايق نكاتى كه در متن عروه آمده است براى نشان دادن عمق و وسعت دانش فقهى صاحب آن كفايت مى‏كند. طبيعى است كه گنجاندن چنين محتواى بى كرانى در چنان قالبى با اوصافى كه گفته شد، متن استوار و جاودانى چون كتاب عروة الوثقى را پديد مى‏آورد.
________________________________________

 
 
تعداد بازدید: 76
امتیازدهی
میانگین امتیازها:1 تعداد کل امتیازها:1
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0
ارسال نظرات
نام  
آدرس پست الکترونیکی شما    
توضیحات  
تغییر کد امنیتی  
کد امنیت  
 
کانال سروش ویکی پدیا
دانشگاه عدالت © 1395. تمامی حقوق محفوظ است
Powered by DorsaPortal